RİSK ANALİZİ / DEĞERLENDİRİLMESİ

Bilindiği üzere, 6331 sayılı Kanunun “işverenin genel yükümlülüğü” başlıklı 4 üncü maddesi birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca işverenler işyerinde risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak ile yükümlüdür. Söz konusu yükümlülüğün ne şekilde yerine getirileceği ile ilgili hususlar ise 29/12/2012 tarih ve 28512 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğinde belirtilmektedir.
İşverenler faaliyetleri sırasında oluşabilecek potansiyel tehlikelerin ve bunlara ilişkin risklerin belirlenmesi, böylelikle beklenen veya olası risklerin kontrol altına alınmasına ilişkin yöntem ve esasların sistematik bir şekilde tanımlanmasını sağlamakla sorumludur

İnsanlar hayatlarını devam ettirmek ve ihtiyaçlarını sağlamak için birçok ekonomik faaliyetlerde bulunmaktadırlar. Artan nüfus ve gelişen ihtiyaçlar ihtiyaç duyulan mal ve hizmetlerin bol ve çeşitli üretimini gerekli kılmaktadır. Bu üretim faaliyetleri sırasında çalışan insanlar çok çeşitli sağlık ve güvenlik tehlikeleri ile karşı karşıya kalmaktadır.
Bu tehlike ve risklerden korunmak için sistemli bir şekilde tehlikelerin belirlenmesi ve risklerin değerlendirilmesi çalışmalarına ihtiyaç duyulmaktadır.

a. İşe başlamada
• İşyerinin kurulup üretime başlamasından hemen sonra, ya da
• İşyerinin daha önce kurulmuş ve risk analizi ve değerlendirme çalışmalarının hiç yapılmamış olması halinde,
b. Değişiklik durumunda
• İşyerinde, iş, yer, el, teknoloji değişikliği,
• Yeni ve ciddi bir tehlikenin ortaya çıkması, ya da
• Uygulamaların gözden geçirilirken yeni bir durumun tespit edilmiş olması, durumlarından birinin gerçekleşmesi halinde,

c. İş kazası, meslek hastalığı, olay vb. durumunda
İşyerinin tamamını ya da büyük kısmını etkileyebilecek bir kaza, iş kazası, meslek hastalığı ya da olay vb. durumun meydana gelmiş olması halinde
d. Düzenli aralıklarla
İşyerinden ve etkilenme alanından kaynaklanan tehlikelerin ve bu tehlikeler sonucu ortaya çıkan risklerin yapısına ve faaliyetlerdeki ya da işteki değişimin derecesine bağlı olarak yapılacaktır.

Risk Analizi Ve Değerlendirmesi Çalışmalarının Yürütülmesinden Kim Sorumludur?

Tehlike ve risk değerlendirmesi aşağıdaki ekip tarafından yapılmaktadır:
• İşveren / İşveren Vekili
• İş Güvenliği Uzmanı
• İşyeri Hekimi
• Çalışan Temsilcisi
• Diğer Destek Elemanları

5.5. Faaliyet / Proses
Tanımlanan faaliyet alanlarının/gruplarının her biri için TEHLİKE / RİSK DEĞERLENDİRME FORMU kullanılır. Formda listelenen tehlikelerin her biri ayrı ayrı değerlendirmeye tabi tutulur.

Proses / Faaliyet Tanımı:


Tehlikeye neden olabilecek sınırları belirlenmiş faaliyet veya faaliyetler dizisidir;
• Makineler ile çalışma,
• Kaldırma, yükleme, boşaltma, taşıma,
• El aletleri ile çalışma,
• Elektrik ile çalışma,
• Yüksekte Çalışma,
• Kimyasallar ile Çalışma, vb.

Kontrol Öncesi Tehlike ve Risk Değerlendirmesi

Tanımlanan tehlikelerin her birinin risk değeri hesaplanırken, tehlikenin olma olasılığı ve etkisi (şiddeti) sınıflandırılır ve puanlandırılır. Risk değeri, olasılığın ve etkinin bileşkesinden hesaplanır.
Tehlike sınıflandırması, tehlikenin risk değeri ve riskin doğuracağı sonuçlarla ilgili bir yaptırım olup olmadığının incelenmesi ile belirlenir ve tanımlanan her riske bir öncelik derecesi (puan ) verilir.
Tehlike sınıflandırması için puanlama yapılırken, eğer bir alt işverenle çalışıyorsak daha az bilinçli olabileceği göz önünde bulundurulur ve çıkan değerlendirmeler sonucu alt işverenlerin faaliyetlerinden kaynaklanan risklere öncelik verilir. Risk değerlendirmesi yapılırken hem sağlık hem de güvenlik ile ilgili tehlike ve riskler tek tek ele alınır. Örnek: gürültü, toz, hijyen, haşarat, koğuşlar, yemekhane vb.

Her bir kıstas için aşağıda verilen puan cetveli doğrultusunda puanlama yapılır:





Risk = Olasılık x Etki (Şiddet)

RİSK MATRİSİ

RİSK ETKİ (ŞİDDET)
OLASILIK 5 ÇOK CİDDİ 4 CİDDİ 3 ORTA 2 HAFİF 1 ÇOK HAFİF
5 ÇOK YÜKSEK 25 20 15 10 5
4 YÜKSEK 20 16 12 8 4
3 ORTA 15 12 9 6 3
2 DÜŞÜK; 10 8 6 4 2
1 ÇOK DÜŞÜK 5 4 3 2 1


Puanlamanın mümkün olduğunca objektif olması için, İş Güvenliği Uzmanları ile İşveren/İşveren Vekili birlikte yapacağı puanlamanın yanı sıra işçilerin de görüşlerinin alınması önerilmektedir.
Farklı kişiler tarafından yapılan puanlama sonuçlarının ortalaması alınarak, nihai puanlar tam sayı olarak belirlenir. Nihai puanların çarpımı alınarak, öncelik derecesinin objektif biçimde değerlendirilmesi için bir temel oluşturulur.
Elde edilen veriler İş Güvenliği Uzmanı tarafından gözden geçirilerek, nihai öncelik derecesi belirlenir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Belirlenen öncelik derecesine ve işverenin ayırabileceği kaynaklara göre, tehlikeler arasında öncelikli görülenlerin değerlendirilmesi aşağıda verilen yöntem doğrultusunda kararlaştırılır.

I. Öncelikli Tehlikeler: Değerlendirme sonucunda 16 (dâhil) ya da üzerinde puan alan konular:

• Gerektiğinde iş durdurulur.
• Tehlike kontrol altında tutulur.
• Kontrol için dokümante edilmiş prosedür / talimatlar oluşturulur.
• İzleme ve ölçme planı yapılır ve kayıtları tutulur.
• İyileştirmeye yönelik düzeltici ve önleyici faaliyetleri belirlenir, dokümante edilir, uygulanır ve takip edilir.
• Öncelikli tehlikelerin, kontroller sonucu kabul edilebilir sınırlara indirilmesi hedeflenir.
• Mümkün olduğu yerde iyileştirmelerin rakamsal olarak takibi yapılır ve kaydı tutulur.
• Personele, ihtiyaç duyulan eğitimler verilir.
• Bu konulardaki tüm uygulamanın belirli periyotlarla denetlenmesi sağlanır,

II. Öncelikli Tehlikeler: KATLANILAMAZ RİSK - ÖNEMLİ RİSK
Değerlendirme sonucunda 9 üzerinde ve 16 altında puan alan konular bu prosedürde tarif edilen:

• Tehlike kontrol altında tutulur.
• Gerekli görüldüğü takdirde kontrol için talimatlar oluşturulur.
• Mümkün olduğunda izlenirliği ve ölçülmesi sağlanır ve kayıtlar tutulur.
• İyileştirmeye yönelik düzeltici ve önleyici faaliyetler belirlenir ve uygulanması ve takibi yapılır.
• 2. öncelikli tehlikelerin, kontroller sonucu kabul edilebilir sınırlara indirilmesi hedeflenir.
• Personele, ihtiyaç duyulan eğitimler verilir.
• Bu konulardaki tüm uygulamaların belirli periyotlarda denetlenmesi sağlanır.

III. Öncelikli Tehlikeler: ORTA DÜZEY RİSK - KATLANILABİLİR RİSK
Değerlendirme sonucunda 9 (dâhil) altında ya da 4 üzerinde puan alan konular, önlemler planlanan uygulamalar kısmında tarif edilir ve uygulama kontrolleri yapılır. Personele ihtiyaç duyulan eğitimler verilir. 3. öncelikli tehlikelerin, kontroller sonucu kabul edilebilir sınırlara indirilmesi hedeflenir.

IV. Öncelikli Tehlikeler: ÖNEMSİZ RİSK
Değerlendirme sonucunda 4 ve altında puan alan konular, gelecekte önemli bir tehlikeyi oluşturmaması için, incelenir ve gerekirse önlemler planlanan uygulamalar kısmında tarif edilir, uygulama kontrolleri yapılır ve personele ihtiyaç duyulan eğitimler verilir.

Tehlike ve Risklerin Kontrolü
Belirlenen tehlikeler ve sebep olacağı risklerin azaltılmasına veya kontrol altına alınmasına yönelik önleyici faaliyetler planlanır. Bu faaliyetlerin yanı sıra OHSAS 18001 gereksinimlerini ve sürekli iyileştirmeyi sağlamak için gerekli uygulamalar da tanımlanır. Örneğin: Riskin ne şekilde kontrol altına alınacağı, kullanılması gerekli talimat veya prosedürler, planlanan eğitimler vb.

Tehlikenin ve riskin tamamen ortadan kaldırılması mümkün olmasa da, tehlikenin ve riskin azaltılması, uygulanan kontrol sistemleri ile sağlanabilir. Bu kontrol sistemleri aşağıdaki gibidir:
• Kaynağa yönelik alınacak önlemler (Yeni Teknoloji, Tadilat, Bakım, vb.)
• Ortama yönelik alınacak önlemler (Çalışan Sayısı, Fiziksel-Kimyasal ve Biyolojik Koşulların İyileştirilmesi, Levha ve İşaretlemeler, vb.)
• Kişiye yönelik alınacak önlemler (Koruyucu Malzeme, Eğitim, Performans Ölçümü, Doküman, Çalışma Süresi, vb.)

Planlanan Faaliyetin Sorumlusu

Planlanan faaliyetin sorunlusu İşveren/İşveren Vekili tarafından belirlenir. Belirlenen kişiye bu sorumluluğu bildirilir.

Planlanan Faaliyetin Gerçekleşme Süresi

Planlanan faaliyetin gerçekleşme süresi İşveren/İşveren Vekili ile İSG Sorumlusunun faaliyeti gerçekleştirecek kişinin görüşleri de alınmak suretiyle belirlenir.

Planlanan Faaliyetler Sonrası Tehlike ve Riskin Değerlendirilmesi

Faaliyet/prosese ait tehlike ve risklerin, planlanan faaliyetler sonrası, aşağıda belirtilen parametrelerin değerlendirilmesi yapılarak, öncelik sırasının indirilmesi hedeflenir.
Alınan önlemlere göre “Yeni Risk Puanı” belirlenir

Planlanan faaliyetin gerçekleşme durumu

Planlanan faaliyetlerin belirtilen sürede gerçekleşip gerçekleşmediğine karar verilir. Eğer gerçekleşmiş ise planlanan faaliyet sonucu yeni risk puanı belirlenerek değerlendirme yapılır. Planlanan faaliyetin gerçekleşmemesi durumunda neden gerçekleşmediği (verilen süre, maddi imkânsızlık, vb.) faaliyet sorumlusu ile değerlendirilerek ya yeni bir faaliyet planlanır ya da faaliyetin gerçekleştirilmesi için neler yapılması gerektiği araştırılır.

Tehlike Tanımlama ve Risk Değerlendirme Programının Onaylanması

Belirlenen tehlikeler, riskler, bunların öncelik dereceleri, önemli riskler ve bunlara göre oluşturulan uygulama ve kontrol sonuçları, İşveren/İşveren Vekili tarafından gözden geçirilir, varsa düzeltme/düzenlemeler yapılır. İşveren/İşveren Vekili tarafından onaylanan program, Yönetim Planına dâhil edilerek gerekli çalışmalar başlatılır.

İşveren gerçekten kendisinin ve çalışanının can ve mal güvenliğini istiyorsa kendi bünyesinde BAĞIMSIZ ÇALIŞABİLECEK İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ BİRİMİ kurmalıdır. Nasıl ki bir AR-GE, nasıl ki bir KALİTE birimi kuruluyor ve bunlara özgür bir çalışma ortamı sunuluyorsa İş Güvenlik Uzmanı ve Hekimlerine de özgür bir çalışma ortamı sunulmalıdır. Yoksa yasak savmak adına bir şeyler yapmak; işyerinizi eninde sonunda bir çıkmaza götürecektir.

GELİN İŞ GÜVENLİK SİSTEMİNİZİ GÜNÜBİRLİK DEĞİL; SÜREKLİ YAŞATACAK ŞEKİLDE BİRLİKTE KURALIM, BİRLİKTE GELİŞTİRELİM.